Công cụ kiểm tra phần mềm máy tính
Nhập thông tin để phân tích phần mềm đang chạy trên máy tính của bạn
Kết quả phân tích phần mềm
Hướng dẫn toàn tập: Cách xem phần mềm của máy tính (2024)
Việc kiểm tra và quản lý phần mềm trên máy tính là kỹ năng cơ bản mà mọi người dùng nên biết. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn cách xem phần mềm của máy tính trên các hệ điều hành phổ biến, cùng với những mẹo quản lý phần mềm hiệu quả.
1. Tại sao cần kiểm tra phần mềm máy tính?
- Quản lý tài nguyên hệ thống: Phần mềm chạy ngầm có thể tiêu tốn CPU, RAM và ổ cứng
- Phát hiện phần mềm độc hại: Kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm malware hoặc spyware
- Tối ưu hóa hiệu suất: Gỡ bỏ phần mềm không cần thiết giúp máy tính chạy mượt hơn
- Cập nhật bảo mật: Kiểm tra phiên bản phần mềm để đảm bảo an toàn thông tin
2. Cách xem phần mềm trên Windows
2.1. Sử dụng Settings (Cài đặt)
- Nhấn Win + I để mở Settings
- Chọn Apps > Apps & features
- Danh sách tất cả phần mềm đã cài đặt sẽ hiện ra, có thể:
- Sắp xếp theo tên, kích thước hoặc ngày cài đặt
- Tìm kiếm phần mềm cụ thể bằng thanh search
- Gỡ cài đặt bằng nút Uninstall
2.2. Sử dụng Control Panel
- Mở Control Panel (gõ “control” trong thanh tìm kiếm)
- Chọn Programs > Programs and Features
- Danh sách phần mềm sẽ hiện ra với các thông tin:
- Tên phần mềm
- Nhà phát hành
- Ngày cài đặt
- Kích thước
- Phiên bản
2.3. Sử dụng Command Prompt
Đối với người dùng nâng cao, bạn có thể sử dụng lệnh:
wmic product get name,version
Lệnh này sẽ liệt kê tất cả phần mềm đã cài đặt cùng với phiên bản.
2.4. Sử dụng phần mềm của bên thứ ba
Một số công cụ quản lý phần mềm phổ biến:
| Phần mềm | Đặc điểm nổi bật | Giá | Đánh giá |
|---|---|---|---|
| Revo Uninstaller | Gỡ cài đặt sạch, quét file rác | Miễn phí / $24.95 | 4.7/5 |
| CCleaner | Quản lý phần mềm + dọn dẹp hệ thống | Miễn phí / $29.95 | 4.5/5 |
| Geek Uninstaller | Giao diện đơn giản, hỗ trợ gỡ cài đặt hàng loạt | Miễn phí / $24.95 | 4.6/5 |
| Ashampoo UnInstaller | Theo dõi cài đặt thời gian thực | $39.99 | 4.4/5 |
3. Cách xem phần mềm trên macOS
3.1. Sử dụng Finder
- Mở Finder
- Chọn Applications trong thanh bên trái
- Tất cả ứng dụng đã cài đặt sẽ hiện ra, bạn có thể:
- Sắp xếp theo tên, ngày sửa đổi, kích thước
- Xóa ứng dụng bằng cách kéo vào thùng rác
3.2. Sử dụng Launchpad
- Nhấn vào biểu tượng Launchpad trên Dock
- Tất cả ứng dụng sẽ hiện ra dưới dạng lưới
- Nhấn giữ biểu tượng ứng dụng để xóa (tương tự như trên iOS)
3.3. Sử dụng Terminal
Để liệt kê tất cả ứng dụng:
ls /Applications
Để xem thông tin chi tiết về một ứng dụng cụ thể:
mdls -name kMDItemVersion -name kMDItemKind /Applications/[Tên Ứng Dụng].app
4. Cách xem phần mềm trên Linux
4.1. Sử dụng Package Manager
Tùy thuộc vào bản phân phối Linux, bạn sử dụng các lệnh khác nhau:
| Bản phân phối | Lệnh liệt kê phần mềm | Lệnh tìm kiếm |
|---|---|---|
| Debian/Ubuntu | dpkg -l | apt list –installed |
| Fedora/RHEL | rpm -qa | dnf list installed |
| Arch Linux | pacman -Q | pacman -Qs [từ khóa] |
| openSUSE | rpm -qa | zypper se –installed-only |
4.2. Sử dụng GUI Package Manager
Các bản phân phối Linux thường có công cụ quản lý phần mềm đồ họa:
- Ubuntu Software Center (Ubuntu)
- Discover (KDE)
- GNOME Software (GNOME)
- Synaptic Package Manager (nâng cao)
5. Cách kiểm tra phần mềm đang chạy
5.1. Trên Windows
- Nhấn Ctrl + Shift + Esc để mở Task Manager
- Chuyển sang tab Details để xem tất cả process
- Nhấn chuột phải vào tiêu đề cột để thêm thông tin như:
- Command line (dòng lệnh khởi chạy)
- Description (mô tả)
- Publisher (nhà phát hành)
5.2. Trên macOS
- Mở Activity Monitor (trong Applications > Utilities)
- Chọn tab CPU để xem các process đang chạy
- Bạn có thể:
- Sắp xếp theo % CPU, bộ nhớ, năng lượng
- Tìm kiếm process cụ thể
- Kết thúc process bằng nút Quit Process
5.3. Trên Linux
Sử dụng các lệnh sau:
- top – Hiển thị các process đang chạy thời gian thực
- htop – Phiên bản nâng cao của top (cần cài đặt)
- ps aux – Liệt kê tất cả process
- pgrep [tên] – Tìm process theo tên
- pstree – Hiển thị cây process
6. Cách kiểm tra phần mềm khởi động cùng hệ thống
6.1. Trên Windows
- Mở Task Manager (Ctrl + Shift + Esc)
- Chuyển sang tab Startup
- Bạn sẽ thấy danh sách tất cả phần mềm khởi động cùng Windows với:
- Tên phần mềm
- Nhà phát hành
- Tác động đến thời gian khởi động (High/Impact)
- Trạng thái (Enabled/Disabled)
6.2. Trên macOS
- Mở System Preferences > Users & Groups
- Chọn tab Login Items
- Danh sách các ứng dụng khởi động cùng hệ thống sẽ hiện ra
6.3. Trên Linux
Các vị trí phổ biến chứa script khởi động:
- /etc/init.d/ – Script khởi động hệ thống
- /etc/rc.local – Lệnh khởi động custom
- ~/.config/autostart/ – Autostart ứng dụng người dùng (GNOME/KDE)
- ~/.config/lxsession/[session-name]/autostart – LXDE
7. Cách kiểm tra phần mềm đã cài đặt từ xa
Đối với quản trị viên hệ thống cần kiểm tra phần mềm trên nhiều máy:
7.1. Sử dụng PowerShell (Windows)
Get-WmiObject -Class Win32_Product | Select-Object Name, Version, Vendor, InstallDate
7.2. Sử dụng SSH (Linux/macOS)
ssh user@remote-host "dpkg -l" # Debian/Ubuntu ssh user@remote-host "rpm -qa" # RHEL/CentOS
7.3. Sử dụng công cụ quản lý tập trung
- Windows: SCCM, PDQ Inventory
- Linux: Ansible, Puppet, Chef
- Đa nền tảng: Jamf (macOS), ManageEngine
8. Cách phát hiện phần mềm độc hại
Khi kiểm tra phần mềm, bạn nên chú ý các dấu hiệu sau:
- Phần mềm không rõ nguồn gốc
- Tên lạ hoặc giống với phần mềm hợp pháp (ví dụ: “Ad0be Reader”)
- Tiêu tốn tài nguyên bất thường (CPU/RAM cao)
- Kết nối mạng đáng ngờ
- Không có thông tin nhà phát hành
Công cụ kiểm tra phần mềm độc hại:
- Windows Defender (đã tích hợp sẵn)
- Malwarebytes (quét sâu)
- VirusTotal (kiểm tra file trực tuyến)
- Process Explorer (kiểm tra process chi tiết)
9. Cách quản lý phần mềm hiệu quả
- Thường xuyên cập nhật: Đảm bảo tất cả phần mềm được cập nhật phiên bản mới nhất
- Gỡ bỏ phần mềm không dùng: Giải phóng tài nguyên hệ thống
- Sử dụng công cụ quản lý: Như các phần mềm đã đề cập ở trên
- Tạo danh sách phần mềm chuẩn: Đối với doanh nghiệp, nên có danh sách phần mềm được phép cài đặt
- Giám sát tài nguyên: Sử dụng công cụ như Task Manager (Windows) hoặc top (Linux) để theo dõi
- Sao lưu trước khi gỡ cài đặt: Đặc biệt với phần mềm quan trọng
- Kiểm tra định kỳ: Ít nhất 1 lần/tháng để phát hiện phần mềm lạ
10. Các lỗi thường gặp khi kiểm tra phần mềm
| Lỗi | Nguyên nhân | Cách khắc phục |
|---|---|---|
| Không thấy phần mềm trong danh sách | Phần mềm cài đặt dạng portable hoặc cho user cụ thể | Kiểm tra thư mục cài đặt thủ công hoặc sử dụng công cụ quét sâu |
| Không gỡ được phần mềm | File hệ thống bị khóa hoặc phần mềm có cơ chế bảo vệ | Sử dụng công cụ gỡ cài đặt chuyên dụng như Revo Uninstaller |
| Thông tin phần mềm không đầy đủ | Cơ sở dữ liệu phần mềm bị lỗi | Sửa chữa cơ sở dữ liệu bằng công cụ như Windows Installer CleanUp |
| Phần mềm tự cài đặt lại | Phần mềm có service chạy ngầm hoặc task scheduled | Kiểm tra Services và Task Scheduler, vô hiệu hóa các task liên quan |
11. Câu hỏi thường gặp
11.1. Làm sao để biết phần mềm 32-bit hay 64-bit?
Trên Windows:
- Mở Task Manager
- Chuyển sang tab Details
- Nhìn vào cột Platform (nếu không thấy, nhấn chuột phải vào header và chọn)
11.2. Có thể xóa file cài đặt thủ công không?
Không nên. Việc xóa thủ công có thể để lại registry hoặc file rác trong hệ thống. Luôn sử dụng trình gỡ cài đặt chính thức hoặc công cụ như Revo Uninstaller.
11.3. Làm sao để xuất danh sách phần mềm đã cài đặt?
Trên Windows, sử dụng lệnh sau trong PowerShell:
Get-ItemProperty HKLM:\Software\Wow6432Node\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Uninstall\* | Select-Object DisplayName, DisplayVersion, Publisher, InstallDate | Export-Csv -Path "C:\software-list.csv" -NoTypeInformation
11.4. Phần mềm portable có xuất hiện trong danh sách không?
Không. Phần mềm portable không cần cài đặt nên sẽ không xuất hiện trong danh sách phần mềm đã cài đặt. Bạn cần kiểm tra thủ công các thư mục chứa file thực thi (.exe).
11.5. Làm sao để biết phần mềm nào đang sử dụng mạng?
Sử dụng Resource Monitor trên Windows:
- Mở Task Manager
- Chuyển sang tab Performance
- Nhấn vào Open Resource Monitor ở dưới cùng
- Chuyển sang tab Network để xem các process đang sử dụng mạng